به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک» همایون رهبران، استاد دانشگاه بروجرد نوشت: بنا بر اظهارات اعلام‌شده از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت آموزش‌وپرورش، مقرر شده است کلاس‌های درس از ابتدای مهرماه به‌صورت حضوری برگزار شود. 

بازگشت دانش‌آموزان و دانشجویان به محیط‌های آموزشی فرصتی مهم برای تداوم فرایند تعلیم‌وتربیت و تقویت ارتباط میان استاد، معلم، دانش‌آموز و دانشجوست اما در کنار این فرصت توجه به برخی الزامات و اقتضائات فضای اجتماعی کشور نیز ضروری به نظر می‌رسد.

باتوجه‌به تجربه حوادث و ناآرامی‌های گذشته و تمرکز جریان‌های معاند بر ایجاد تنش اجتماعی و تشدید شکاف‌های نسلی و اجتماعی طبیعی است که محیط‌های آموزشی نیز در معرض جنگ روانی و شناختی قرار داشته باشند. از این منظر مدارس و دانشگاه‌ها صرفاً محل انتقال دانش نیستند بلکه محیط‌هایی اثرگذار در شکل‌گیری نگرش، هویت و رفتار نسل جوان به شمار می‌روند.

در چنین شرایطی معلمان و استادان دانشگاه نقش مهمی در مدیریت فضای روانی و اجتماعی محیط آموزشی دارند. برخورد منطقی، گفتگوی سازنده، شنیدن مطالبات و دغدغه‌های دانش‌آموزان و دانشجویان و پرهیز از برخوردهای هیجانی می‌تواند زمینه‌ساز آرامش و اعتماد بیشتر باشد. در مقابل بی‌تفاوتی یا انفعال در برابر مسائل و شبهات میدان را برای روایت‌های نادرست و جهت‌دهی افکار عمومی در فضای مجازی بازتر خواهد کرد.

یکی از موضوعاتی که می‌تواند دست‌مایه دوقطبی‌سازی قرار گیرد مسئله پوشش و حجاب است. تبدیل یک موضوع فرهنگی و اجتماعی به نزاعی سیاسی و هویتی می‌تواند شکاف‌های موجود را عمیق‌تر کند. بنابراین ضروری است مسئولان آموزشی، معلمان و استادان با رویکردی فرهنگی اقناعی و مبتنی بر گفتگو با این مسائل مواجه شوند و اجازه ندهند اختلاف‌نظرها به تقابل میان دانش‌آموزان، دانشجویان، خانواده‌ها و مجموعه آموزشی تبدیل شود.

در این میان فضای مجازی و جنگ رسانه‌ای و شناختی یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر افکار عمومی است. بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان بخش قابل‌توجهی از اطلاعات و تحلیل‌های خود را از شبکه‌های اجتماعی دریافت می‌کنند. ازاین‌رو ارتقای سواد رسانه‌ای، آموزش شیوه تشخیص خبر جعلی، شناخت تکنیک‌های عملیات روانی و تقویت قدرت تحلیل مخاطب باید در زمره اولویت‌های جدی نظام آموزشی قرار گیرد.

همچنین در چنین شرایطی، روایت‌گری دقیق، سریع و اقناع‌کننده اهمیت ویژه‌ای دارد. خلأ روایت رسمی و تأخیر در پاسخ‌گویی به شبهات می‌تواند باعث شود روایت‌های غیرواقعی یا ناقص جای روایت معتبر را بگیرد. دستگاه‌های آموزشی و فرهنگی باید ضمن پرهیز از برخوردهای شتاب‌زده در ارائه اطلاعات صحیح و پاسخ به پرسش‌ها و ابهامات نسل جوان فعال‌تر عمل کنند.

نکته پایانی، توجه به پدیده‌ای است که می‌توان از آن به‌عنوان دومینوی امتیازگیری یادکرد به این معنا که گاهی برخی مطالبات یا فشارها با طرح نگرانی‌هایی نظیر امنیتی‌شدن فضای کشور دنبال می‌شود و در صورت عقب‌نشینی‌های غیر محاسبه‌گرانه یا تحلیل‌های نادرست ممکن است مطالبه‌ای محدود به سلسله‌ای از مطالبات جدید تبدیل شود.

البته مرزبندی میان تأمین امنیت و ایجاد فضای امنیتی ضرورتی انکارناپذیر است. حفظ آرامش محیط‌های آموزشی به معنای نادیده‌گرفتن حقوق دانش‌آموزان و دانشجویان یا محدودکردن گفتگو نیست بلکه برعکس امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که در کنار قانون‌مداری امکان گفتگو، پرسشگری، شنیدن نقدها و پاسخ‌گویی مسئولانه نیز وجود داشته باشد.

اکنون که سال تحصیلی جدید در آستانه آغاز است، بهترین رویکرد نه انفعال است و نه برخوردهای هیجانی است بلکه هوشیاری، گفتگو، اقناع، قانون‌مداری، تقویت سواد رسانه‌ای و مدیریت هوشمندانه فضای روانی است.

مدارس و دانشگاه‌ها باید محیطی امن، آرام و پویا برای علم‌آموزی و گفتگو باشند محیطی که در آن مسائل اجتماعی پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند با عقلانیت و تدبیر مدیریت شوند.