تنش نابرابر در بخش‌ها 

بهروز ابراهیمی، کارشناس شرکت آب منطقه‌ای لرستان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی سفیرافلاک اظهار داشت: لرستان باوجود رواناب فراوان، در بعضی بخش‌ها با تنش آبی مواجه است، اما این تنش در همه حوزه‌ها یکسان نیست. در بخش صنعت، عملاً تنش جدی نداریم؛ چون هر واحد منبع مستقل خودش را دارد و اساساً صنعت بزرگی هم در استان نداریم که در مقیاس وسیع وارد بحران شده باشد. مثلاً اگر کمتر از ۵۰ میلیون مترمکعب به صنعت تخصیص‌داده‌شده، اما مصرف واقعی حتی کمتر از ۳۰ میلیون مترمکعب است. یعنی در این بخش نه‌تنها تنشی وجود ندارد، بلکه تخصیص از نیاز هم بیشتر است و آنچه ضرورت دارد، اصلاح مدیریت مصرف و حرکت به سمت بازچرخانی و استفاده از پساب است.

وی افزود: در بخش کشاورزی شرایط متفاوت است. مثلاً اگر استان سالانه حدود ۵۰ میلیون مترمکعب بیش از توان آبخوان‌های خود برداشت می‌کند، این برداشت عمدتاً برای تولیدات کشاورزی است. البته در مقیاس ملی، لرستان از استان‌هایی است که کمترین بیلان منفی را دارد، اما این نباید باعث رضایت شود. همین میزان اضافه برداشت هم باید اصلاح شود. مسئله اینجاست که این اصلاحات فنی به‌درستی اجرا نمی‌شود، در حالی که کشاورز هم ناچار به کشت است؛ چون زندگی‌اش، وامش، هزینه خانواده و معیشتش بر همین مبنا تنظیم شده است.

کارشناس شرکت آب منطقه‌ای لرستان عنوان کرد: در حوزه شرب، تنش موجود ارتباط مستقیمی با رواناب‌های استان ندارد. مشکل اصلی کمبود اعتبار برای اصلاح شبکه‌های فرسوده و مدیریت هدررفت آب است، چون حجم زیادی از آب به دلیل فرسودگی شبکه‌ها از بین می‌رود و آبفا اعتبار کافی برای اصلاح سریع آن‌ها را ندارد. به همین دلیل، بزرگ‌ترین تنش ما در آب شرب، تأمین اعتبار برای اصلاح شبکه، کاهش آب‌های هدررفته و ساماندهی حفر چاه‌های جدید است. این مسئله در خرم‌آباد و بروجرد پررنگ‌تر است، هرچند دیگر شهرها و روستاها هم کم‌وبیش با آن درگیرند.

ابراهیمی گفت: در روستاهای پراکنده و کوهستانی لرستان هم آب‌رسانی بسیار دشوار و پرهزینه است و در خیلی جاها ناچارند از روش‌های خودگردان یا آب‌رسانی تانکری استفاده کنند.

 وی تصریح کرد: درباره سدسازی نیز مشکل اصلی فقط کمبود پول نیست، بلکه نحوه تخصیص اعتبار است. پول‌ها دیر می‌رسند، گاهی به‌صورت اوراق می‌آیند، گاهی اصلاً به پول واقعی تبدیل نمی‌شوند و همین باعث می‌شود پروژه‌ها فرسایشی شوند. ممکن است سدی ۹۸ درصد پیشرفت داشته باشد، اما همان چند درصد پایانی به‌اندازه بخش بزرگی از کل پروژه اعتبار بخواهد. علاوه بر این، مسائل اجتماعی مثل تملک روستاهای واقع در محدوده مخزن هم کار را پیچیده‌تر می‌کند.

کارشناس شرکت آب منطقه‌ای لرستان خاطرنشان کرد: یکی از راهکارها، استفاده از مشارکت عمومی - خصوصی است. ما اکنون در پروژه‌هایی مثل حوضیان، خان‌آباد، مروک، واشیان و پمپاژ فیض‌آباد از این مدل استفاده کرده‌ایم. این روش در پروژه‌هایی جواب می‌دهد که پیشرفت مناسبی داشته باشند و سرمایه‌گذار بداند با آورده محدودتر می‌تواند پروژه را به نتیجه برساند. اما در طرح‌های خیلی بزرگ و پرهزینه، بدون تأمین مالی سنگین و منظم، کار جلو نمی‌رود.

وی اظهار داشت: در مجموع، مسئله لرستان کمبود مطلق آب نیست؛ مسئله اصلی تأخیر در تأمین اعتبار و طولانی‌شدن پروژه‌ها و همچنین فرسودگی زیرساخت است. اگر این حلقه‌ها اصلاح شود، همین منابع آبی می‌تواند به نفع شرب، کشاورزی و توسعه استان عمل کند.

کمبود زیرساخت، چالش اصلی 

علیرضا کاکاوند، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک» گفت: اینکه استان لرستان در بخش کشاورزی و تأمین آب شرب با تنش روبه‌رو است، کاملاً درست است. لرستان استانی تقریباً کوهستانی است و از حدود ۲۸ هزار کیلومترمربع مساحت، نزدیک به ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار هکتار زمین قابل‌کشت دارد. بااین‌حال، تنها حدود ۲۱ تا ۲۲ درصد از اراضی استان آبی است و بقیه به بارش وابسته‌اند؛ بنابراین اگر سال پربارش باشد، کشاورزی وضعیت خوبی دارد و اگر خشکسالی رخ دهد، کشاورزان با مشکل جدی مواجه می‌شوند.

 وی افزود: بر اساس آمار شرکت آب منطقه‌ای، میانگین بلندمدت بارندگی استان حدود ۵۵۰ میلی‌متر است که عدد بسیار مناسبی محسوب می‌شود. البته در سال آبی جاری نیز بارش‌ها وضعیت بهتری داشته، اما در چند سال گذشته پیش از آن، استان با خشکسالی روبه‌رو بوده است. بااین‌وجود، مشکل اصلی ما فقط میزان بارش نیست؛ مهم‌تر از آن، نبود زیرساخت‌های سازه‌ای مناسب برای مدیریت آب است. 

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان عنوان کرد: در حال حاضر ۶ سد در دست بهره‌برداری در استان داریم که مجموع حجم مخازن آن‌ها ۲۰۸ میلیون مترمکعب است. نکته اینجاست که تقریباً نصف این رقم، یعنی حدود ۱۰۵ میلیون مترمکعب آن متعلق به سد «مروک» است که متأسفانه هیچ‌وقت بیشتر از ۱۵ درصد ظرفیت آن استفاده نشده و حجم موجودی و بهره‌برداری واقعی آن حتی به ۱۶ میلیون مترمکعب هم نرسیده است. مابقی سدهای بهره‌برداری‌شده نیز بسیار کوچک هستند؛ به‌طوری که حجم مخزن سد «حوضیان» ۳.۵ میلیون مترمکعب، سد «کزنار الیگودرز» ۰.۸ میلیون مترمکعب و سد «تاج‌امیر نورآباد» حدود ۸ میلیون مترمکعب است. ازسوی‌دیگر، استان بیش از یک میلیارد و ۶۷ میلیون مترمکعب تخصیص از منابع سطحی دارد، اما به دلیل نبود زیرساخت کافی، امکان استفاده کامل از این منابع وجود ندارد.

وی بیان کرد: ازسوی‌دیگر، وضعیت توپوگرافی زمین‌های استان به شکلی است که سدهای بزرگ آن‌چنانی در آن جواب نمی‌دهد و نیاز به احداث سدهای کوچک اما متعدد داریم. در همین راستا، ۴۰ سد در استان جانمایی شده که مطالعات ۱۲ مورد از آن‌ها به مراحل خوبی رسیده است.

کاکاوند گفت: در جلساتی که با سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و استانداری، به‌ویژه با تأکید استاندار لرستان و معاون هماهنگی امور عمرانی، برگزار شده، بر این موضوع تأکید شده که مطالعات این طرح‌ها باید هرچه سریع‌تر تکمیل شود. برای تکمیل مطالعات، حدود ۸۰ میلیارد تومان برآورد شده بود که تاکنون ۳۰ میلیارد تومان آن در مصوبات دیده شده، اما هنوز مشخص نیست چه میزان تخصیص پیدا کند. تا امروز نیز بخش قابل‌توجهی از اعتبارات تخصیص نیافته و عملاً نصف سال گذشته است. به همین دلیل، بخش اصلی مشکل ما به کمبود اعتبار برمی‌گردد. البته مشکلات حقوقی و اجتماعی هم در برخی موارد وجود داشته، اما سهم آن‌ها نسبت به کمبود زیرساخت و اعتبار بسیار ناچیز است. هر جا هم که ورود کرده‌ایم، مشکل تا حدی حل شده، اما دوباره به همان نقطه اول برگشته‌ایم؛ چون بدون تأمین اعتبار و تکمیل زیرساخت‌ها، حل اساسی این مسئله ممکن نیست. 

وی تصریح کرد: در حال حاضر ۶ سد در دست‌ساخت است که برای تکمیل آن‌ها حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم. حتی اگر این سدها هم به بهره‌برداری برسند، مجموع ذخیره آب استان حدود ۱۲۱ میلیون مترمکعب افزایش پیدا می‌کند که باز هم در مقایسه با تخصیص بیش از یک میلیارد مترمکعبی استان، فاصله بسیار زیادی دارد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان گفت: مشکل کلیدی دیگر این است که هنوز طرح جامع آب شرب شهرهای استان به طور کامل آماده نشده است. بسیاری از شهرهای استان از منابع سطحی پایدار تأمین آب نمی‌شوند و عمدتاً وابسته به چاه و چشمه هستند؛ به همین دلیل، با یک خشکسالی دچار تنش می‌شوند و با یک سال پربارش هم ممکن است با کدورت و ناپایداری در تأمین آب مواجه شوند. بنابراین، مسئله اصلی استان لرستان در حوزه آب، کمبود زیرساخت و اعتبار است.

وی تصریح کرد: شرکت آب منطقه‌ای وظیفه خود را انجام می‌دهد، اما بدون پشتیبانی سازمان برنامه و مدیریت استان و همراهی مجموعه استانداری، حل این مشکل ممکن نیست. همه دستگاه‌ها باید کمک کنند تا این عقب‌ماندگی جبران شود و مردم، به‌ویژه کشاورزان، بیش از این آسیب نبینند.

کاکاوند اظهار داشت: مسئولان جهاد کشاورزی و محیط‌زیست با شرکت آب منطقه‌ای همکاری خوبی دارند، اما این همکاری برای حل مشکلات موجود کافی نیست و نیاز به همراهی جدی‌تر دستگاه‌ها دارد.

وی ضمن انتقاد از نامشخص بودن پراکنش و توزیع الگوی کشت در استان گفت: جهاد کشاورزی باید سهم هر شهرستان و منطقه را از کاشت مثلاً ۵ هزار هکتار برنج به‌صورت شفاف مشخص کند، اما این سهم‌ها هنوز روشن نیست و تا زمانی که تعیین نشود، این مشکلات ادامه خواهد داشت. بنابراین باید توزیع مکانی و شهرستانی الگوی کشت مشخص شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان عنوان کرد: جهاد کشاورزی الگوی کشت را ارائه می‌دهد، اما باید توزیع مکانی آن را هم شفاف اعلام کند و مشخص شود نظارت بر اجرای الگوی کشت بر عهده کدام دستگاه است. این موضوع اکنون میان دو دستگاه محل اختلاف است و باید با تعیین تکلیف روشن، برطرف شود.

عدالت در توزیع آب

 هادی هاشمی‌نیا، نماینده مردم خرم‌آباد و چگنی در مجلس شورای اسلامی نیز خواستار شفاف‌سازی در نحوه تخصیص، تعیین دقیق میزان آب‌بها و برقراری عدالت در توزیع منابع آب در سراسر استان شد و گفت: میزان تخصیص آب و حقابه کشاورزان باید مشخص باشد.

وی ضمن انتقاد از عدم توازن در بهره‌مندی مناطق مختلف از پروژه‌های برق‌آبی و شبکه‌های آبیاری، به وضعیت کشاورزان منطقه بیرانشهر اشاره و بیان کرد: اهالی این منطقه باوجود مجاورت با سد مخزنی ایوشان، سهمی از حقابه سطحی ندارند، در حالی که کشاورزانی که چند کیلومتر آن‌طرف‌تر از این سد قرار دارند هم چاه دارند و هم از آب این سد سهم دارند که این اشتباه است.

 نماینده مردم خرم‌آباد و چگنی در مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: اگر افراد بیش از میزان تخصیص‌یافته از آب برداشت کنند، این کار غیرمجاز است و متأسفانه در مورد پمپاژ فیروزآباد چنین اتفاقی افتاده است. در این منطقه، زمین‌های زیادی وجود دارد که اصلاً تخصیص آب ندارند، اما همچنان از منابع آبی برداشت می‌کنند. همچنین در حاشیه رودخانه کاکارضا، هر کسی که آمده، موتورپمپ نصب‌کرده است و به‌صورت خودسرانه آب برداشت می‌کند. به همین دلیل، عدالت در برداشت آب به‌درستی رعایت نشده است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، پیگیری جدی مدیران اجرایی را کلید اصلی به سرانجام رسیدن پروژه‌های عمرانی و آبی استان دانست و افزود: مطالعات برخی طرح‌ها از جمله سدها، نباید بدون سقف و بازه زمانی مشخص رها شوند. چون طرح‌های مطالعاتی هیچ کف و سقف زمانی مشخصی ندارند، این امر موجب بلاتکلیفی پروژه‌ها می‌شود. بنابراین ضرورت دارد مدیران دستگاه‌های اجرایی با حساسیت بیشتری نسبت به نتایج مطالعات فنی واکنش نشان دهند تا بودجه و زمان استان در پیچ‌وخم بروکراسی و مطالعات بی‌پایان هدر نرود.

فرسودگی شبکه و کمبود اعتبار

 نورالدین نوریزدان، مدیرعامل شرکت آب‌وفاضلاب لرستان، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سفیرافلاک» اظهار داشت: تأمین پایدار آب شرب یکی از حیاتی‌ترین نیازهای هر جامعه است که بخشی از آن به زیرساخت‌ها، تأسیسات و تجهیزات ذخیره‌سازی مربوط می‌شود. در مناطقی که از منابع آبی فراوانی برخوردارند، مطمئن‌ترین راه برای بهره‌برداری و ذخیره‌سازی این منابع، احداث سدهاست؛ بااین‌حال، در حال حاضر هیچ سد مخزنی ویژه‌ای برای تأمین آب شرب در استان لرستان وجود ندارد.

وی افزود: هم‌اکنون آب شرب استان از طریق حدود ۹۵۰ منبع شامل چشمه‌ها، چاه‌ها و قنات‌ها تأمین و در شبکه شرب استان مدیریت می‌شود. باتوجه‌به ناپایدار بودن این منابع، دبی آن‌ها در برخی از ماه‌های سال، به‌ویژه در فصل گرما، دچار افت می‌شود که این مسئله می‌تواند چالش‌هایی را در تأمین آب شرب برخی مناطق ایجاد کند.

مدیرعامل شرکت آب‌وفاضلاب لرستان عنوان کرد: اگرچه در حال حاضر شبکه آب شرب شهرهای استان در وضعیت پایدار قرار دارد و مشکل خاصی در این بخش دیده نمی‌شود، اما در روستاها با معضل جدی مواجه هستیم. در مناطق روستایی، برداشت بی‌رویه از آب شرب برای مصارف کشاورزی، مزارع و باغ‌ها انجام می‌شود و علی‌رغم پیگیری‌های متعدد، راه‌اندازی سامانه‌های رصد و پایش در شرکت آب‌وفاضلاب و برخورد با انشعابات غیرمجاز، این معضل هنوز به طور کامل برطرف نشده است. بدون شک اگر استفاده از آب شرب برای باغ‌ها و مصارف کشاورزی متوقف و جلوی انشعابات غیرمجاز گرفته شود، بخش عمده‌ای از این مشکلات حل خواهد شد.

وی با بیان اینکه استان لرستان دارای نزدیک به ۷ هزار و ۵۰۰ کیلومتر شبکه توزیع آب و حدود ۴ هزار و ۵۰۰ کیلومتر خط انتقال است، گفت: نوسازی شبکه‌های فرسوده همواره در برنامه سالانه شرکت آب‌وفاضلاب استان قرار دارد، اما اعتبارات این بخش بسیار اندک و نامتناسب با حجم توسعه موردنیاز است؛ چراکه بودجه این طرح‌ها صرفاً باید از محل منابع داخلی، اعتبارات استانی و مشارکت شهرداری‌ها و شوراهای شهر تأمین شود

نوریزدان بیان کرد: قطعاً در صورت تأمین اعتبار و نوسازی شبکه، میزان شکستگی‌ها و نوسانات آب به‌شدت کاهش‌یافته و این امر تأثیر بسزایی در کاهش تنش آبی و تقویت شبکه آب شرب استان خواهد داشت.

هوشمندسازی شبکه 

مدیرعامل شرکت آب‌وفاضلاب لرستان تصریح کرد: یکی از اقدامات ارزشمند انجام‌شده، مدیریت و کنترل نزدیک به ۶۰ درصد از شبکه آب شرب شهرهای استان به‌وسیله سیستم‌های هوشمند است که باعث برقراری فشار استاندارد در شبکه شده است. درگذشته به دلیل استفاده از روش‌های سنتی و افزایش مصرف، فشار آب بیش از حد متعارف بالا می‌رفت و موجب شکستگی‌های متعدد در سطح شهرها می‌شد، اما امروز با هوشمندسازی بالای ۶۰ درصد شبکه و به حداقل رسیدن دخالت نیروی انسانی، شبکه آب استان در وضعیت نرمال قرار دارد و فشار آب، طبقات همکف و اول ساختمان‌ها را به طور کامل و بدون نگرانی پوشش می‌دهد. بااین‌حال، ساکنان طبقات بالاتر در آپارتمان‌ها حتماً باید نسبت به نصب هم‌زمان پمپ و مخزن ذخیره اقدام کنند تا مشکل افت فشار در ساعات پیک مصرف برطرف شود.

 وی با اشاره به اینکه شرکت آب‌وفاضلاب استان برای کاهش هدررفت آب و بهبود پایداری آب شرب، اقدامات متعددی را در دستور کار قرار داده است، اظهار داشت: علاوه بر اصلاح و توسعه سالانه شبکه، موضوعاتی چون به‌روزرسانی تجهیزات، مهندسی معکوس قطعات، ارتقا و بازسازی تأسیسات و همچنین حذف ایستگاه‌های پمپاژ غیرضروری در حال اجراست. حذف این ایستگاه‌ها وابستگی شبکه آب را به جریان برق کاهش داده و به مدیریت ناترازی انرژی در کشور کمک شایانی می‌کند.

نوریزدان به لزوم فرهنگ‌سازی و پایش مستمر برای عبور از فصل گرما و کاهش تنش آبی تأکید کرد و افزود: از مردم شریف استان انتظار می‌رود به‌ویژه در فصل گرما، مدیریت مصرف را رعایت کرده و به توصیه‌های کارشناسان شرکت آب‌وفاضلاب توجه کنند. در همین راستا، «قرارگاه رصد و پایش شبکه آب‌وفاضلاب» در استان راه‌اندازی شده است تا آخرین آمار و اطلاعات وضعیت آب شرب شهرها به‌صورت لحظه‌ای جمع‌آوری شود.

وی خاطرنشان کرد: در صورت بروز هرگونه مشکل، اکیپ‌های عملیاتی مستقر در سریع‌ترین زمان ممکن برای رفع آن اعزام می‌شوند. خوشبختانه در حال حاضر زیرساخت‌های شبکه آب شرب استان در وضعیت مطلوب و نرمال قرار دارد و امیدواریم با همکاری شهروندان در مدیریت مصرف و آمادگی کامل شرکت آب‌وفاضلاب در نگهداری خطوط، فصل گرما را بدون مشکل خاصی پشت سر بگذاریم.

لرستان استانی است که روی کاغذ از وفور منابع آبی برخوردار است، اما در عمل، ضعف زیرساخت، فرسودگی شبکه‌ها، تأخیر در تخصیص اعتبارات و نبود هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مانع بهره‌برداری کامل از این ظرفیت شده است. مسئله اصلی استان، کمبود مطلق آب نیست؛ بلکه نبود مدیریت یکپارچه، ناتمام‌ماندن پروژه‌های زیرساختی و پراکندگی تصمیم‌گیری‌هاست بنابراین اگر تکمیل سدها، نوسازی شبکه‌های شرب، شفاف‌سازی الگوی کشت و کنترل برداشت‌های غیرمجاز در کنار هم پیش برود، می‌توان بخشی از این عقب‌ماندگی را جبران کرد. در غیر این صورت، لرستان همچنان میان آمارهای پرآب و واقعیت‌های کم‌رمق زیرساختی گرفتار خواهد ماند.

 انتهای خبر/